Tarımda Kullanılan Fungusit Nedir? Nasıl Kullanılır?

Tarımsal üretimde karşılaşılan fungal (mantar) hastalıklar, mahsulde zaman zaman %100’e varan devasa verim kayıplarına yol açabilmektedir. Hem tarlalarda hem de süs bitkisi yetiştiriciliğinde bitki sağlığını korumak ve kaliteli bir hasat elde etmek için bu hastalıklarla mücadele şarttır. Bu noktada devreye giren en önemli tarımsal koruyucuların başında fungusitler gelmektedir.

Fungusit (Mantar İlacı) Nedir?

Terminolojik kökeni Latinceye dayanan “fungusit” (fungudice) kelimesi, “fungus” (mantar) ve “caedo” (öldürmek) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir. En net tanımıyla fungusit, bitkilerde hastalığa ve enfeksiyona yol açan mantar sporlarını yok etmek, yayılımlarını durdurmak için üretilen antimikotik özellikteki toksik kimyasallardır. Doğal veya laboratuvar ortamında sentetik olarak üretilebilen bu tarım ilaçları, sadece tarım sektöründe değil ilaç sanayisinde de formüllerin bir parçası olarak kullanılmaktadır.

Fungusitler Ne İşe Yarar ve Nasıl Etki Eder?

Fungusitlerin temel çalışma prensibi, hedef patojenin hücresel faaliyetlerini çökertmek üzerine kuruludur. Mantarların hayatta kalmasını sağlayan solunum, protein ve enzim sentezi gibi yaşamsal fonksiyonları bloke ederler.

Hücre duvarının geçirgenliğini ortadan kaldıran bu ilaçlar sayesinde mantar sporlarının çimlenmesi veya tüp oluşturarak enfeksiyonu yayması engellenir. Kimi fungusit türleri bitkinin dış yüzeyinde kalkan görevi görürken, bazıları dokuların içine sızarak bitki içindeki parazitik gelişimi baskılar. Ancak her tarım ilacında olduğu gibi mantarların da zamanla bu etken maddelere direnç geliştirebilme ihtimali vardır. Bu nedenle ilaçların doğru dozda ve uygun sıklıkta kullanılması büyük önem taşır.

Mantar Hastalıklarına Karşı Kültürel Mücadele Yöntemleri

Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, kimyasal ilaçlamanın başarısı kültürel ve fiziksel tedbirlerle desteklenmelidir. Fungusit kullanmadan önce veya ilaçlama ile eş zamanlı olarak alınabilecek önlemler şunlardır:

• Enfeksiyon riski taşıyan dökülmüş meyve ve yaprakların araziden uzaklaştırılarak imha edilmesi.
• Bitkinin hava ve güneş alabilmesi için düzenli budama yapılması.
• Toprağa gereğinden fazla azotlu gübre verilmemesi.
• Hastalıklı fideler yerine dirençli ve sağlıklı tohum/fide seçimi yapılması.
• Tarımsal ekipmanların diğer bitkilere temas etmeden önce iyice dezenfekte edilmesi.
• Bitkiler arası hava akışını kesen sık ekimden kaçınılması.
• Hastalığın yayılma hızını düşürmek için damla sulama ve malçlama tekniklerinin tercih edilmesi.

Fungusit Çeşitleri ve Sınıflandırılması

Mantar ilaçları, bitki üzerindeki etki mekanizmalarına ve hareket kabiliyetlerine göre temel kategorilere ayrılır:

• Koruyucu Fungusitler: Hastalık bitkiye bulaşmadan önce kalkan oluşturmak amacıyla yüzeye püskürtülür. Bakırlı bileşikler (bordo bulamacı vb.), azotlu ile kükürtlü inorganik ve organik içerikler bu gruptadır. Yeni bitki dokuları oluştukça veya enfeksiyon riski arttıkça uygulamanın tekrarlanması gerekir.
• Sistemik Fungusitler: Bitkinin iletim sistemine dahil olarak bitki öz suyuyla birlikte dokulara taşınan ilaçlardır. Kendi içlerinde; yaprakta kısa mesafe kat edenler (lokal sistemik), yaprağın üstünden altına geçebilenler (translaminar), su yollarıyla yukarı doğru hareket edenler (ksilem hareketli) ve bitki içinde hem aşağı hem yukarı yönde çift yönlü ilerleyebilenler (amphimobile) olarak dörde ayrılır.
• Tedavi Edici (Yarı Sistemik) Fungusitler: Enfeksiyon oluştuktan sonra patojeni yok etme (eradikant) kabiliyetine sahip ilaçlardır.

Ayrıca bu ilaçlar kullanım alanlarına göre de; tohum ilaçları, toprak ilaçları, yeşil aksam (yaprak) ilaçları, gövde/ağaç yarası ilaçları ve hasat sonrası depo ilaçları olarak sınıflandırılmaktadır.

İdeal Bir Fungusit Hangi Özellikleri Taşımalıdır?

Üreticilerin mantar ilacı seçerken dikkat ettiği ve ideal bir üründe bulunması gereken başlıca nitelikler şunlardır:

• Bitkinin kendisine zarar vermemesi (fitotoksisite yaratmaması).
• İnsanlar, hayvanlar ve doğadaki diğer canlılar için yüksek toksisite barındırmaması.
• Suyla seyreltildiğinde kimyasal dengesini (stabilitesini) koruması.
• Geniş bir hastalık grubuna etki edebilmesi (geniş spektrumlu olması).
• Uzun süreli koruma sağlayarak ekonomik bir kullanım sunması.
• Diğer tarımsal ilaçlar ve gübrelerle reaksiyona girmeden uyumlu çalışabilmesi.
• Depolanmasının, taşınmasının ve araziye uygulanmasının pratik olması.

Fungusit Mantar İlacı Nasıl Kullanılır?

Fungusitler piyasada genellikle toz veya sıvı formlarda bulunur. Uygulama dozu ve yöntemi tamamen ekinin türüne, iklim koşullarına, toprağın yapısına ve hastalığın şiddetine göre belirlenir. Bu ilaçlar, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış olmalıdır. Temel uygulama yöntemleri şöyledir:

• Tohumların veya fidelerin ekim öncesi patojenlerden arındırılması amacıyla ilaçlanması.
• Dikim aşamasında veya sonrasında bitki köklerine sıvı şekilde sulama ile verilmesi.
• Büyüme evresindeki ekinlerin toprak üstündeki yaprak ve gövdelerine pülverizatörler (ilaçlama pompaları) ile püskürtülmesi.
• Ağaçların gövdelerine enjeksiyon yoluyla ilacın zerk edilmesi.
• Hasat edilen ürünlerin depolanmadan önce ilaca daldırılması veya spreylenmesi.

Uygulama Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

İlaçlama işlemlerinin mutlaka rüzgarsız, serin ve yağışın olmadığı havalarda yapılması şarttır. Bitkinin tüm yüzeyinin eşit şekilde kaplandığından emin olunmalıdır. Arazi ve ekin yapısına göre sırt pülverizatörleri, bahçe pompaları veya motorlu aletler kullanılabilir. Etkin sonuç alabilmek için, ilacın ambalajında belirtilen kullanım dozajına ve koşullarına birebir uyulması kritik bir zorunluluktur.

Hangi Hastalıklarda Tercih Edilir?

Geniş bir kullanım alanına sahip olan fungusit etkili ürünler, tohumlardan olgun meyvelere, sebzelerden süs bitkilerine kadar her türlü tarımsal alanda değerlendirilebilir. Özellikle; külleme, mildiyö, pas, karaleke, botrytis, çökerten hastalıkları, yaprak ve halkalı lekeler, meyve depo çürüklükleri, bakteriyel yanıklıklar, rastık, monilya, bakteriyel ur, alternaria ve colletotrichum gibi tehlikeli hastalıkların kontrol altına alınmasında başrol oynamaktadır. Hastalığa ve bitkiye en uygun etken maddenin seçilmesi, başarının anahtarıdır.