

Bugün hayatımızın hemen her alanında yapay zekanın izlerini görüyoruz; kahve siparişimizden rotamıza, metin yazımından grafik tasarımına kadar dijital asistanlar vazgeçilmez birer parçamız haline geldi. Hayallerimizin de ötesinde ilerleyen bu gelişim dalgası, geleneksel olarak kuralcı ve metin odaklı bir yapıya sahip olan hukuk dünyasını da tabii olarak etkiliyor. Dilekçe taslakları hazırlamak, emsal karar taramak veya hukuki uyuşmazlıklar hakkında “hızlı fikir” almak artık sadece hukukçuların değil, hak arayan vatandaşların da parmaklarının ucunda.
Ancak teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, adaletin tesisi ciddiyet, tecrübe ve insan muhakemesi gerektiren çok hassas bir süreçtir. Yapay zekanın sunduğu pratiklik, riskleri de beraberinde getirmektedir.
1. Hukuk Alanında Yapay Zeka Rüzgarı: Pratiklik mi, Yanılgı mı?
Yapay zeka modelleri, milyonlarca veriyi saniyeler içinde tarayarak etkileyici bir akıcılıkla metinler üretebilmektedir. Son dönemde vatandaşların yapay zeka asistanlarından aldıkları bilgiler üzerinden ön kabuller ile hareket ettiği tüm hukukçuların dikkatini çeken bir olgudur. Fakat tam da bu noktada bilmemiz gereken en temel gerçek şudur: Yapay zeka bir hukukçu değil; yalnızca kelime ve veri kalıplarını istatistiki olarak tahmin eden gelişmiş bir dil modelidir. İhtimaller içinden en mantıklı olanı metin haline getirip kullanıcılara sunmaktadır.
2. Yapay zekadan elde edilen verilere bilgi eksikliği, güncellik ve teyit eksikliği gibi sebeplerle ihtiyatlı yaklaşmak gerekir.

* Güncellik tehlikesi: Hukuk sistemi dinamiktir; kanunlar, yönetmelikler ve Yargıtay içtihatları sürekli değişir. Bezen aynı konuda yakın tarihte aynı mahkemeden ya da daireden birbirine zıt kararlar çıkmaktadır. Yapay zeka modellerinin veri setleri her zaman anlık güncellemeleri yansıtmaz. Bazen yürürlükten kalkmış bir maddeyi halen yürürlükteymiş gibi sunar.
* Mevzuat Körlüğü ve Uydurma Emsal Kararlar: Yapay zeka, var olmayan kanun maddelerini, hukuki kurumları veya uydurma mahkeme kararlarını (hiç var olmamış Yargıtay esas ve karar numaralarını) son derece ikna edici bir dille üretebilir. Bu durum halüsinasyon olarak adlandırılır. Bu bilgilerin doğruluğu mutlaka uzman gözüyle teyit edilmelidir.
* Somut Olayın Özelliği: Her hukuki uyuşmazlık kendine özgüdür. Çoğu zaman benzer konularda mahkemelerden farklı kararlar çıkabilmektedir. Önemsiz sanılan nüans farklılıkları hukuken çok önemli olabilmektedir. Yapay zekaya girilen birkaç cümlelik özet bilgi, yapay zekadan alınan çıktıyı belirgin şekilde etkiler. Yazılması gereken bir bilginin yazılmaması yapay zekanın verdiği çıktının hukuken belirgin şekilde hatalı ve yanlış olmasına sebep olabilir. Bazı durumlarda da yazılmaması gereken bilgi buna sebep olabilir. Tüm bu sebeplerle yapay zeka davanın kaderini belirleyecek önemli detayları (zamanaşımı, hak düşürücü süreler, ispat yükü vb.) kaçırabilir.
3. Yapay Zeka Yanılgısının Bedelini Yapay Zeka Değil Vatandaş Öder: Reddedilen Davalar ve Yargılama Giderleri
İnternetten veya yapay zeka araçlarından edinilen eksik, yanlış ya da güncelliğini yitirmiş bilgilere dayanarak bilinçsizce açılan davalar, adli makamlar önünde ağır sonuçlar doğurabilir. Hukuki altyapısı sağlam olmayan, yanlış talep sonuçları içeren veya hatalı hukuki sebeplere dayandırılan bu tür davaların mahkemelerce reddedilmesi (davanın reddi) kaçınılmazdır.
Bir davanın reddedilmesi, sadece hayal kırıklığı ve zaman kaybı demek değildir; aynı zamanda ciddi bir mali yükü beraberinde getirir. Türk hukuk sistemine göre haksız veya hukuki dayanaktan yoksun şekilde dava açan taraf aşağıdaki sonuçlarla karşı karşıya kalır.
* Ödenen harçlar ve yargılama boyunca yapılan bilirkişi ücreti, keşif masrafı gibi tüm masraflar iade alınamaz,
* Aynı konuda yeniden doğru dava açılması mümkün olmaz, hakka kavuşmak imkansızlaşır,
* En önemlisi, karşı tarafın avukatla temsil edilmesi durumunda aleyhine vekalet ücretine hükmedilir.
Yapay zekanın “kolay ve ucuz” olduğunu düşünerek hazırlanan hatalı bir dava dilekçesi, dava sonunda bütçenizi sarsacak ağır yargılama giderleri ve vekalet ücretleriyle karşı karşıya kalmanıza yol açabilir.
Dünyada büyük bir değişim rüzgarı esmekte. Bir Çin atasözü olduğu da belirtilen “Değişim rüzgarları estiğinde aptallar duvar örer, akıllılar yel değirmeni kurar” şeklindeki özdeyiş günümüzde daha anlamlı hale gelmektedir. Fakat Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan da olmamak icap eder.
teknolojinin sunduğu kolaylıklar hayatımızı hızlandırabilir ancak adalet mekanizması hata kabul etmez. Hak arama hürriyetiniz, telafisi imkansız maddi ve manevi kayıplara dönüşmemelidir.
Unutmayın: Yapay zeka araçları yalnızca genel bir fikir verme veya beyin fırtınası yapma aracı olabilir; asla hukuki mütalaa veya avukatlık hizmetinin yerini tutamaz. Hukuki süreçlerinizde hak kaybı yaşamamak ve ağır yargılama giderleriyle karşılaşmamak için mutlaka avukatınıza danışın.

